Chuyện chưa kể về Ngự y chữa bệnh cho Vua Tự Đức

Trong kinh thành Huế thời xưa, việc chữa bệnh cho Vua và Hoàng tộc, quan đại thần trong triều đều do Thái Y Viện đảm nhận. Những người chữa bệnh cho Vua được gọi là Ngự y. Trải qua các thời kỳ đều có những Ngự y nổi tiếng, được Vua trọng thưởng như: năm Minh Mạng thứ 19 (1838) Y chánh Thái Y Viện là Đặng Văn Giảng, Trần Duy Huân… Năm Thiệu Trị thứ 3 (1843) là Y chánh Hoàng Đức Hạ, Y phó Nguyễn Văn Đường… Thời Tự Đức chọn Nguyễn Tất Cát, Lê Quang, Nguyễn Địch…

Cảnh thăm mạch dưới thời Nguyễn ở Huế

Có thể bạn quan tâm: Ngày xưa Ngự y chữa bệnh thoái hoá khớp cho Vua như thế nào?

Một trong những Ngự y điều trị cho nhiều đời Vua được các Vua trọng dụng đó là Nguyễn Địch. Ông từng được được mời vào cung làm quan ngự y dưới thời Tự Đức, giữ chức Phó chính ngự y và Trưởng viện Thái y bổ làm Hàn lâm cung phụng. Nguyễn Địch là một Danh y nổi tiếng được mời vào làm quan Ngự y dưới thời Tự Đức, Phúc Kiến, Hàm Nghi. Cùng thời và cùng hoàn cảnh với ông có nhiều quan trong Thái Y Viện cũng xuất thân là thầy thuốc trong dân gian, mỗi khi triều định cần lương y thì ra lệnh cho các địa phương tiến cử thầy thuốc giỏi. Trong đó có thể kể đến Nguyễn Quang Lượng (1777 – 1847) ở Hà Tây từng được mời vào chẩn mạch cho Gia Long năm 1819 sau khi Ngự y trong Thái y viện chữa trị cho vua mà không khỏi.

Nhìn chung cũng như các thời trước, các thầy thuốc, lương y thời Nguyễn chủ yếu được đào tạo theo truyền thống gia đình, từ cha sang con, từ thế hệ này qua thế hệ khác. Mỗi gia đình, dòng họ lại có những bí quyết chữa bệnh riêng, không công bố ra ngoài nên đây có thể coi là những bài thuốc gia truyền và bí truyền. Bản thân Nguyễn Địch cũng vậy, xuất thân trong gia đình có truyền thống làm nghề y, bản thân ông đã được tiếp xúc với y thuật từ nhỏ. Vốn tính ham học hỏi và thông minh nên khi lớn lên tiếng tăm của ông đã nổi danh khắp vùng và được tiến cử vào Cung dưới thời vua Tự Đức.

Ngự y Nguyễn Địch nổi tiếng với nhiều bài thuốc, phương pháp chữa bệnh hiệu nghiệm được Vua trọng dụng ngoài ra ông còn viết sách. Trong đó nổi tiếng là bài thuốc Quy tỳ thang (còn được biết đến với tên gọi Minh Mạng thang) và các tập sách Mạch học y lý, Bản thảo yếu lục, Vân Khê y lý yếu lục (1885).

Một bản tấu việc dâng thuốc cho vua Minh Mạng được ghi lại trong châu bản

Quy tỳ thang là bài thuốc gốc của Minh Mạng Thang được dâng lên Vua Minh Mạng mà người gia giảm không ai khác chính là Ngự y Nguyễn Địch. Theo tài liệu châu bản được lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ quốc gia 1 (Hà Nội) có đề cập đến việc Thái Y Viện triều Nguyễn kê đơn cho Vua Minh Mạng dùng, đề ngày 26 tháng 12 năm Minh Mạng thứ 10 (1829) với thang Quy tỳ hoàn gia giảm. Toa thuốc được các lương y nghiên cứu, phân tích và nhận thấy sử dụng trên từ Quy tỳ thang của sách Tế sinh phương (1253), của Nghiêm Dụng Hòa, đời Tống (Trung Quốc), được quan ngự y triều Nguyễn gia giảm cho phù hợp với tình trạng sức khỏe của nhà Vua.

Trong tập Vân Khê yếu lục, một quyển sách y học bằng chữ Hán, do Thái y viện triều Nguyễn xuất bản vào năm Hàm Nghi thứ nhất (1884) của tác giả là Danh y Nguyễn Địch, làm quan ngự y dưới thời Tự Đức đến thời Hàm Nghi, được nhà nghiên cứu Phạm Đức Thành Dũng, cán bộ Phòng Nghiên cứu của Trung tâm bảo tồn di tích cố đô Huế dịch nghĩa, đã ghi chép công dụng chữa trị liệt dương của thang Quy tỳ hoàn gia giảm.

Trong cuốn sách đó, Nguyễn Địch đã phân tích nguyên lý âm dương điều hòa trong việc chữa trị các bệnh vô sinh đối với nam giới như sau: “Trong phép cầu tin thành thai, người nam cần phải chú tâm điều dưỡng khiến tinh lực mạnh mẽ, phải biết giới hạn thất tình chớ để rối loạn chân khí. Cần có tâm ý yên tĩnh, tinh thần sảng khoái. Nếu không như vậy, phải thu nhiếp khí lực giữ vững tụ tại đan điền, đợi người nữ đến. Sau đó, trăm thứ mạch lạc của ta cùng chảy đến tự nhiên có con, không phải hồ nghi gì”.

Ngự y Nguyễn Địch còn phân tích thêm: “Dương đạo là chỗ hội tụ của tông cân, chỗ hun đúc của nguyên dương. Các đường kinh mạch Túc thái âm, Túc dương minh, Túc quyết âm, Túc thiếu âm cùng 3 mạch Xung, Nhâm, Đóc cùng giao hòa. Các phần cân đều kết tụ ở âm khí, trong đó có tướng hỏa nương náu. Người mạnh mẽ thì tướng hỏa sung mãn. Do vậy, hỏa ở tam tiêu, trong ngoài, trên dưới đều thuận mà theo. Huyền phủ của trăm thể đều mở ra, tinh được sinh ra đều theo âm khí mà chảy thư sướng. Há chẳng dừng ở chỗ tàng tinh của thận thôi sao?”…

Từ những phân tích trên, ông đã ghi chép lại 3 trường hợp mắc chứng dương nuy (liệt dương) mà ông đã áp dụng Quy tỳ thang gia giảm chữa trị thành công. Người thứ nhất, mới vừa kết hôn, hoảng sợ quá độ dẫn đến chứng dương nuy, trường hợp này ông đã dùng Quy tỳ thang gia giảm, chữa một tể mà khỏi. Người thứ hai vừa mới nhập phòng, do hoảng sợ mà mỗi lần giao hợp thì có cương lên nhưng vô lực, không hưng phấn được. Khám bệnh thì thấy mạch hữu xích nhược, bộ tả thốn quay liệng như bánh xe luân chuyển gọi là mạch hồng, tức bị chứng giao cấu thụ kinh, thương tổn ở thận.

Với trường hợp này ông đã dùng Ký tế đan, tẩm với rượu dùng hằng ngày, chỉ một tể mà khỏi. Người này vui mừng mà gọi loại rượu này là Hùng kiện tửu. Lại có trường hợp là lính đánh trận, bị bắt làm tù binh, sau đó trốn thoát về được nhưng dần mắc chứng dương nuy, tinh dịch lạnh. Khám bệnh thì thấy bộ hữu xích nhược quá mức. Nguyên nhân do dầm nước nhiễm lạnh dẫn đến thương tổn phần dương.Với trường hợp này, ông đã dùng thang Thạc quẻ tân chế gia để điều trị và khỏi bệnh. Trong cả 3 thang này, thành phần của thuốc chủ yếu vẫn dựa trên Quy tỳ thang, nhưng được gia giảm cho từng trường hợp khác nhau.

Bên cạnh bài thuốc Quy tỳ thang nổi tiếng nói trên, không mấy người biết rằng, Nguyễn Địch còn nổi tiếng với bài thuốc chữa thoái hoá khớp, bồi bổ thận khí cho các đời Vua triều Nguyễn từng được Vua rất trọng dụng. Bài thuốc được ghi chép lại trong Châu bản truyền Nguyễn và thật may mắn là bài thuốc còn được lưu giữ đến ngày nay với tên gọi Nhất Nam Cốt Vương Thang.

Bài thuốc dâng lên Vua được ghi lại trong Châu bản của ngự y Thái Y Viện triều Nguyễn

Một đơn vị đã dành nhiều tâm huyết sưu tầm các bài thuốc, phục dựng Thái Y Viện triều Nguyễn đó chính là Nhất Nam Y Viện. Nhất Nam Y Viện là nơi khám chữa bệnh, chăm sóc sức khoẻ bằng các bài thuốc gia giảm theo công thức các bài thuốc của Ngự y Thái Y Viện. Một trong những bài thuốc được Nhất Nam Y Viện phục dựng thành công từ bài thuốc gốc chữa thoái hoá khớp của Ngự y Nguyễn Địch đó chính là bài thuốc Nhất Nam Cốt Vương Thang.

Nhất Nam Cốt Vương Thang là sự chắt lọc những tinh tuý từ bài thuốc chữa bệnh xương khớp, thoái hoá khớp của Thái Y Viện dùng cho các đời Vua triều Nguyễn. Thành phần bài thuốc với gần 30 loại dược liệu quý hiếm được kết hợp trong công thức đặc biệt.

Một số thành phần chính bao gồm:

Xuyên ô, Hải phong đằng, Hầu vĩ tóc, Mã tiền, Xuyên khung, Thục địa, Hoàng kỳ, Đẳng sâm, Cẩu tích, Tục đoạn, Đỗ trọng, Ba kích, Khương hoạt, Độc hoạt, mộc qua, Tần giao, Phòng phong, Ngưu tất, Thiên niên kiện…

Nguyễn Địch, tên thụy là Đoan Thuận, hiệu Khải Chi, người làng Vân Canh (nay thuộc xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, Hà Nội) được mời vào cung làm quan ngự y dưới thời Tự Đức, giữ chức Phó chính ngự y và Trưởng viện Thái y bổ làm Hàn lâm cung phụng. Nhưng ông viện cớ mẹ già ngoài 80 tuổi, phải về quê, được vua Tự Đức khen là người có hiếu, thưởng 5 lạng bạc, sai lính đưa về quê phụng dưỡng mẹ già xong phải quay lại kinh ngay. Đến tháng 5 năm Quý Mùi, vua Tự Đức lại triệu ông vào kinh, không lâu sau ông lại xin về. Đến năm Giáp Thân niên hiệu Kiến Phúc, ông lại được triệu vào kinh bổ chức Hàn lâm viện biên tu, sung vào Thái y viện, bổ làm Phó ngự y quan phòng, quyền giữ chức Thái y viện quan phòng. Đến năm Hàm Nghi thứ 2 (1885), ông lại cáo bệnh về quê, mở trường dạy nghề y và biên soạn các bộ sách: Mạch học y lý, Tự dục phụ nhân và Vân Khê bản thảo. Riêng tập Vân Khê yếu lục được Thái y viện quan phòng xuất bản năm Hàm Nghi thứ nhất (1884).

Xem thêm: Ngự y Nguyễn Địch và bài thuốc chữa thoái hoá khớp cho các đời Vua triều Nguyễn

Hà Trang

Like và Chia sẻ để lưu thông tin hữu ích này

Ý kiến bạn đọc

  1. Kế thừa được bài thuốc của người xưa thì chắc phải tốt lắm. Em bị thoái hóa khớp, đau ngang thắt lưng, không lan xuống chân, đau các khớp cổ chân và đau nhiều ở đầu gối. gần đây lại thấy đầu gối lại bị sưng lên không biết có phải tràn dịch khớp gối không nữa. Ai đã dùng bài thuốc Nhất nam cốt vương thang này rồi cho em xin ít kinh nghiệm với

    1. Mình ngày trước cũng hay tìm hiểu lịch sử cũng đọc qua về ông Nguyễn Địch này, tư chất tốt, y thuật cao tay. Nếu giờ mà lưu giữ lại được bài thuốc của ông ý thật thì quả là đáng quý. Có khi mình phải đến đây dùng thuốc xem sao bị thoái hóa đốt sống cổ nửa năm nay rồi mà đi bệnh viện dùng thuốc gì cũng chưa ổn.

    2. Thuốc Nhất Nam Cốt vương thang này uống thấy hiệu quả lắm, tôi bị thoái hóa cột sống cổ, thoát vị l5-s1 uống 1 đợt thấy đỡ đau hẳn, cổ cử động nhẹ nhàng hơn bớt cảm giác tê cứng. đang điều trị tiếp tháng thứ 2

  2. Các bài thuốc chữa cho vua chúa thời xa xưa em tưởng thất truyền hết rồi chứ không ngờ vẫn còn lưu giữ được giờ lại có đơn vị đứng ra phục dựng, phát triển bài thuốc để ứng dụng vào điều trị bệnh ngày nay thế thì còn gì bằng

  3. Tôi bị bệnh xương khớp cụ thể thoái hóa đốt sống lưng đã điều trị bằng phương pháp tây y hiện đại rồi mà mãi bệnh không khỏi cho, liệu điều trị bằng bài thuốc cổ xưa như này thì có hiệu quả tốt được hay không, nói thật chứ chữa nhiều nơi không hiệu quả cũng thấy nản nhưng mà đau nhức không chịu được vẫn phải cố gắng tìm cách điều trị

  4. Giờ cứ mỗi khi thay đổi thời tiết là cái khớp gối của tôi lại đau nhức không chịu được nhất là vào ban đêm đau nhức mỏi không tài nào ngủ được, thiếu ngủ trầm trọng sau mỗi lần đau có uống thuốc giảm đau vào thấy có giảm được đau nhức nhưng người lại bị mệt mỏi, công việc bị ảnh hưởng. sử dụng bài thuốc mà trên bài viết có nêu thì có hiệu quả được hay không?

    1. Ông anh thử uống thuốc Nhât Nam Cốt Vương xem sao, em tìm hiểu thấy nhiều người uống bảo đỡ lắm, em cũng mới đặt thuốc về hôm qua, nay bắt đầu uống đây

      1. Không cần đến trực tiếp khám mà đặt chuyển thuốc về nhà cũng được hay sao bạn ơi, không khám thì kê đơn thuốc có chuẩn điều trị có hiệu quả được hay không, mà đặt thuốc gửi về này là đặt như thế nào, đặt thuốc ở đâu được?

      2. Vâng anh, em ở xa không tiện đến nên gọi điện bác sĩ tư vấn rồi kê đơn thuốc gửi thuốc về cho. Thật ra có chị đồng nghiệp uống ở đây khỏi rồi giới thiệu nên mới tin tưởng đặt thuốc gửi về , chứ giờ mua thuốc trên mạng cũng phải kiếm chỗ uy tín anh

  5. những thông tin này đắt giá này, tưởng thời xa xưa đi vào quên lãng hết rồi chứ, không ngờ các thông tin vẫn được lưu giữ, những thông tin nsyf mà hỏi thì giờ có mây người biết được chứ

  6. Ông xã mình cũng đau xương khớp , đau nhứt cải cổ đau lan tê xuống ngón tay luôn mình cũng chưa biết cách nào giúp ông xã đỡ hơn, lo lắng quá, thuốc nhất nam cốt vương này bán ở đâu. Vũng Tàu có ở điểm bán nào, để mình qua mua thuốc cho ông xã mình điều trị xem sao

    1. Thuốc này là thuốc nam, ở hiệu thuốc không có đâu bạn ơi. Mình xem thì thuốc Nhất Nam cốt vương thang này là của đơn vị Nhât Nam y Viện là nơi phục dựng lại vương triều họ Nguyễn. Mình tìm hiểu thì đến sẽ được khám và điều trị bệnh theo kiểu vua chúa ngày xưa đó. Mình có đưa mẹ mình đến đó ròi. Aan tượng đầu tiên là nhìn mọi thứ rất đẹp, như kiểu cung điện vậy đó. Mẹ mình đến khám bệnh, sau đó được châm cứu bấm huyệt và dùng thuốc uống điều trị. Châm cứu bấm huyệt xong 1 lần mẹ mình bảo nhẹ nhõm cả 2 vai, chân đi lại cũng dễ hơn. Thuốc chỉ có ở HN thôi bạn, nếu không tiện đến bạn có thể đặt thuốc chuyển về nhé. Cho ông xã dùng thuốc đi nhỡ đâu lại hợp thầy hợp thuốc.

      1. Cho em hỏi địa chỉ chỗ này ở đâu, em đưa mẹ em đến khám ạ. Mẹ em bị thoái hóa lưng, tràn dịch khớp gối, bà đi lại khó khăn. Uống thuốc không đỡ đau chút nào hết. Nhưng mẹ em ở dưới quê chỉ lên khám vào thứ 7, chủ nhật, không biết bác sĩ có làm việc không để em về đón mẹ lên khám,

      2. Địa chỉ đây nhé: Biệt thự 16, ngõ 168 Nguyễn Khánh Toàn, Cầu Giấy, Hà Nội, họ làm cả thứ 7, chủ nhật em có thể đưa mẹ qua khám, nhưng khi đến nhớ đặt lịch vì họ đông khách phải chờ đợi lâu đấy.

        1. Đặt lịch như nào vậy bạn, mình cũng bận nên không có nhiều thời gian, đọc trên bài viết thấy ghi thông tin gì vậy, bạn có rõ được các thông tin thì cung caaps mình xin với

        2. Đặt lịch thì gọi số này bạn này: 024) 85851102/ 092 842 1102 cho họ bieets ngày giờ mình có thể đến khám , mà thời đại 4.0 rồi tìm cái gì chả được. Bạn vào website của họ ra đầy đủ thông tin luân nhá: http://nhatnamyvien.com/

  7. Bài thuốc từ mấy ngàn năm trước giờ lưu lại thì các loại thuốc trong bài đó thời nay có còn không ta? Hơi thắc mắc nhể

    1. Họ phải tìm tòi nghiên cứu lại và xem loại thuốc nào hợp với thời hiên đại ngày nay chứ bạn. Giờ toàn hóa chất nhiều, ung thư nhiều, môi trường có an toàn trong lành như xưa đâu. Mình nghĩ có khi họ còn phải tăng liều cao hơn vì giờ sức đề kháng của cộng đồng mình là kém đi nhiều

    2. Chả cần biết thuốc ngàn năm hay thuốc bây giờ, miễn sao khỏi bệnh là được. Ở đây có bác sĩ Lê Hữu Tuấn chữa hay lắm, bác sĩ chỉ xem các khớp của mình, bắt mạch mình nói qua mà bs nói chính xác được bệnh của mình luôn, còn nói mình hay bị căng thẳng , hay hồi hộp. Mình thấy quá chuẩn

      1. C không biết bs Tuấn là mệnh danh là Nguyễn Địch ở Nhât Nam y viện à, không nói quá nhưng mình thấy bs khám khá cẩn thận, tư vấn rất chu đáo nữa. Nhìn bác ấy cười cũng hiền lành lắm cơ.

  8. Cái thuốc Nhất nam cốt vương thang này là thuốc nam thì phải đun sắc đúng không? Ngại khoản đun sắc quá, giờ việc cơ quan rồi về nhà con cái không lấy đâu ra thời gian mà sắc thuốc, liệu có cái thuốc sắc sẵn mà sử dụng được luôn hay không nhỉ

    1. Họ có sắc sẵn cho mình rồi cô đặc cao đóng trong lọ mà về uống luôn, không cần phải đun sắc gì nữa. Như mình bận quá, suốt ngày đi lại nhiều nên không có thời gian nên mình lấy luôn luôn thuốc cao này. Uống quá tiện, chỉ cần hòa nước nóng để thuốc tan ra rồi nguội là uống được

Bình luận

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Thuốc chữa bệnh viêm xoang hiệu quả nhất

Biển thước

Hỏi địa chỉ bác sĩ Nguyễn Thị Nhuần chữa sỏi thận bằng Đông y

Lương y Lê Văn Hải – “Thần y chữa bệnh viêm xoang viêm mũi”